Inbreng wets­wij­ziging wind op zee


23 januari 2019

Inbreng Partij voor de Dieren wetwijziging wind op zee

Voor de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dient de overstap van fossiele brandstoffen naar groene, hernieuwbare energie zo snel mogelijk te gebeuren. Maar minstens zo belangrijk is dat we veel minder energie gaan gebruiken, want de meest duurzame energie is energie die we niet gebruiken. Aan elke vorm van energieopwekking kleven nadelen voor mens, dier en natuur, ook in het geval van windenergie.

Voor deze leden is het van belang dat de wijziging van de Wet Wind op Zee bijdraagt aan een betere bescherming van dier en natuur. Die bescherming is tweeledig; enerzijds dient de uitrol van wind op zee binnen de ecologische randvoorwaarden te blijven, anderzijds dient de uitrol zoveel mogelijk benut te worden om natuurherstel te stimuleren. De leden van deze fractie constateren echter dat deze wet die bescherming onvoldoende biedt. Daarom hebben zij de volgende opmerkingen en vragen.

De Noordzee zal de komende decennia ingrijpend veranderen door de komst van vele grootschalige windmolenparken. De Noordzee is nu al een van de meest intensief gebruikte zeegebieden ter wereld. Visserij, windparken, olie- en gaswinning, zeescheepvaart, zand- en schelpenwinning, aanleg van kabels en (pijp)leidingen; in het geweld van al deze economische activiteiten dreigen natuur en dier de dupe te worden. De onderwaternatuur in de Noordzee verkeert daardoor in kritieke staat.

Helaas krijgt de Noordzee niet de bescherming die deze verdient. Met de voorliggende wetswijziging wordt het huidige beschermingsniveau verminderd, doordat het toetsingscriterium ‘kwaliteit van ontwerp’ is geschrapt. Kan de minister uitleggen waarom dit criterium is geschrapt? Kan hij uitleggen wat dit betekent voor de bescherming van de natuur en dieren? Kan hij uitleggen hoe de wet nog wel waarborgt dat de uitrol van wind op zee binnen de ecologische randvoorwaarden blijft? Deelt de minister de mening dat windmolenparken dienen te worden benut voor natuurversterking? Deelt de minister de mening dat natuurversterkende maatregelen voor relatief weinig geld te realiseren zijn, maar een groot effect hebben? Erkent hij dat met de huidige inspanningsverplichting de natuur afhankelijk is van de wil van bedrijven? Deelt hij de mening dat een verplichting tot natuurversterkende maatregelen zowel de natuur als de eerlijke concurrentie ten goede komt? Is de minister bereid tot het opnemen van aanvullende criteria die verplichten tot natuurversterkende maatregelen? Zo nee, waarom niet?

In de Noordzee wordt op grote schaal gevist. Verschillende vissen, waaronder haaien en roggen, komen daardoor nog maar in kleine getallen voor. Windmolenparken kunnen bij uitstek dienen als kraamkamers van vissen omdat bodemberoerende activiteiten er niet zijn toegestaan. Een voorwaarde daarvoor is dat windparken gesloten blijven voor visserij. Deelt de minister die mening? Zo nee, waarop baseert hij zich? Is de minister bereid te onderzoeken hoe de natuur en het dierenleven in de Noordzee zich kan ontwikkelen als besloten wordt om geen visserij-activiteiten of andere economische activiteiten toe te staan in de windparken? Zo nee, waarom niet?

Draaiende windturbines kunnen een grote impact hebben op vogels en vleermuizen, zeker als de windmolens in grote parken staan en met honderden tegelijk draaien. De draaiende turbines beïnvloeden de luchtstromen in en rond een windpark. Hoe wordt er in de praktijk rekening gehouden met de vogeltrek en de aanwezigheid van vleermuizen? Is de minister van mening dat met de huidige regelgeving de risico’s voor deze dieren zo veel mogelijk worden geminimaliseerd? Zo ja, waarop baseert hij zich? Welke maatregelen schrijft hij voor om te voorkomen dat vogels en/of vleermuizen in aanvaring komen met de turbines en zo sterven? Hoe wordt er gemonitord hoeveel vogels en/of vleermuizen in aanvaring komen met windturbines op zee? Ziet de minister aanleiding om aanvullende criteria op te nemen ten behoeve van de bescherming van vogels en vleermuizen? Zo nee, waarom niet?

Zowel bij de voorbereidingsfase als de constructiefase wordt veel onderwatergeluid geproduceerd. De gevolgen van de harde knallen als gevolg van sonar en heien zijn voor het onderwaterleven enorm; kapotte zwemblazen, bloedingen, onmiddellijke doofheid en dood. Kan de minister uitleggen waarom Nederlandse normen voor onderwatergeluid lager zijn dan Duitse normen? Kan de minister uiteenzetten op basis van welke criteria de Duitse normen voor onderwatergeluid tot stand zijn gekomen? Kan hij uiteenzetten waarom Nederland de Duitse normen niet overneemt? Welke economische activiteiten zouden niet langer toegestaan zijn bij implementatie van de Duitse normen voor onderwatergeluid? Kan de minister uiteenzetten welke impact op de bruinvispopulatie toelaatbaar wordt geacht met de Nederlandse normen? Is de minister bereid tot het opnemen van een overkoepelende geluidsnorm, naast de flexibele normen in kaderbesluiten? Zo nee, waarom niet?

Operationele windmolenparken maken blijvend pulserende geluiden die, samen met het geluid van alle andere economische activiteiten, heel de Noordzee vullen. Erkent de minister dat al deze pulserende geluiden bij elkaar opgeteld mogelijke verschuivingen in ecosystemen te weeg brengen, doordat zeezoogdieren, vissen, vogels, krabben, mossels en plankton zich anders gedragen en met elkaar interacteren als gevolg van geluid? Heeft de minister zicht op de concrete risico’s hiervan? Erkent de minister dat er nog veel onbekend is over de cumulatieve effecten van onderwatergeluid op ecosystemen, zeker voor de lange termijn? Is de minister bereid tot het opnemen van aanvullende criteria, die het zeeleven niet alleen beschermt tegen harde knallen, maar ook tegen het toenemende constante pulserende geluid, ook op de lange termijn? Zo nee, kan de minister uiteenzetten hoe het onderwaterleven daar nu tegen beschermd is en waaruit blijkt dat dit voldoende is? Zo nee, waarom niet?

Voor de productie van windmolens en zonnecellen zijn zeldzame grondstoffen nodig, zoals nikkel en kobalt. Die worden verkregen via ongecontroleerde mijnbouw, waarbij de winning gepaard gaat met ernstige milieuschade en verwoesting van natuur en biodiversiteit. Alhoewel Nederland zich heeft gecommitteerd aan de OESO-richtlijnen m.b.t. maatschappelijk verantwoord ondernemen en de UN Guiding Principles on Business and Human Rights, worden er tot op heden geen enkele eis gesteld aan de herkomst van de metalen die gebruikt worden in windmolens. Erkent de minister dat we ons niet moeten blindstaren op de reductie van CO2-uitstoot, als onze energietransitie aan de andere kant van de wereld voor grote schade zorgt? Is de minister tevreden over de transparantie van de herkomst van de grondstoffen? Zo ja, waarom? Heeft hij voldoende zicht op de herkomst van de metalen die gewonnen worden voor de windmolens? Heeft hij voldoende zicht op de gevolgen van deze mijnbouwwinning voor mens, natuur en dier? Kan de minister hierover een uiteenzetting geven? Is de minister bereid tot het opnemen van richtlijnen over de herkomst van de gebruikte grondstoffen in de aanbestedingen van windmolenparken? Zo nee, waarom niet?